Akkoorden op de piano

Een akkoord is een samenklank van drie of meer noten. Bijna alle harmonie in pop, volksmuziek en klassiek komt uit een kleine familie akkoorden die allemaal op dezelfde manier zijn opgebouwd. Kun je er één bouwen, dan kun je ze allemaal bouwen. Je hoeft alleen toetsen te tellen.

Intervallen: tellen in halve tonen

De afstand tussen twee noten heet een interval. De kleinste stap op de piano is een halve toon: van een toets naar de eerstvolgende toets, zwart of wit. Van C naar Cis is een halve toon, en van E naar F ook, want daartussen zit geen zwarte toets. Twee halve tonen vormen samen een hele toon.

Halve tonenIntervalVanaf C
1Kleine secundeC–Des
2Grote secundeC–D
3Kleine tertsC–Es
4Grote tertsC–E
5Reine kwartC–F
6TritonusC–Fis
7Reine kwintC–G
8Kleine sextC–As
9Grote sextC–A
10Kleine septiemC–Bes
11Grote septiemC–B
12OctaafC–C

Voor akkoorden zijn twee intervallen het belangrijkst: de grote terts (4 halve tonen) en de kleine terts (3 halve tonen).

Grote en kleine drieklanken

Een drieklank bestaat uit drie noten die in tertsen op elkaar gestapeld zijn: de grondtoon, de terts en de kwint. De volgorde van de twee tertsen bepaalt het karakter:

  • Groot (majeur) = grote terts + kleine terts = 4 + 3 halve tonen. C groot: begin op C, 4 omhoog naar E, dan 3 omhoog naar G. Het klinkt helder en stevig.
  • Klein (mineur) = kleine terts + grote terts = 3 + 4 halve tonen. C klein: begin op C, 3 omhoog naar Es, dan 4 omhoog naar G. Het klinkt donkerder, meer naar binnen gekeerd.

Allebei overbruggen ze dezelfde buitenafstand, een reine kwint van 7 halve tonen. Alleen de middelste noot verschilt, en dan maar één halve toon. Speel C–E–G en daarna C–Es–G, en hoor hoeveel die ene toets aan de sfeer verandert.

Twee andere drieklanken kom je minder vaak tegen. Een verminderde drieklank (3 + 3, zoals B–D–F) klinkt gespannen, en een overmatige drieklank (4 + 4, zoals C–E–Gis) klinkt onrustig, alsof hij nog ergens op wacht.

Zo bouw je elke drieklank

  1. Zet je rechterduim op de grondtoon.
  2. Tel 4 toetsen omhoog voor een grote terts, of 3 voor een kleine terts. Tel elke toets mee, zwart en wit, maar niet de toets waar je begint.
  3. Tel vanaf die noot de overgebleven 3 (groot) of 4 (klein) omhoog.

Een handigheidje voor grondtonen op witte toetsen: een drieklank gebruikt altijd om de andere letter (C–E–G, D–F–A, E–G–B enzovoort). Speel die vorm op de witte toetsen, tel de halve tonen na en verschuif de middelste of bovenste noot naar een zwarte toets als de telling dat vraagt. Vinger 1, 3 en 5 passen vanzelf op de meeste drieklanken.

In de tabel staan kruisen en mollen met hun Nederlandse namen: Fis = F♯, Gis = G♯, Cis = C♯, Dis = D♯, Es = E♭, As = A♭ en Bes = B♭.

GrondtoonGroot (4 + 3)Klein (3 + 4)
CC – E – GC – Es – G
DD – Fis – AD – F – A
EE – Gis – BE – G – B
FF – A – CF – As – C
GG – B – DG – Bes – D
AA – Cis – EA – C – E
BB – Dis – FisB – D – Fis

C, F en G groot en D, E en A klein gebruiken alleen witte toetsen. Die zes akkoorden plus B verminderd (B–D–F) zijn alle drieklanken die je met alleen witte toetsen kunt bouwen. Daarom is C groot de makkelijkste toonsoort om mee te beginnen.

Omkeringen

De grondtoon hoeft niet onderaan te liggen. Als je dezelfde drie noten anders stapelt, krijg je een omkering:

  • Grondligging: C–E–G, met de grondtoon onderaan.
  • Eerste omkering: E–G–C, met de terts onderaan (ook wel sextakkoord genoemd).
  • Tweede omkering: G–C–E, met de kwint onderaan (het kwartsextakkoord).

Het blijft een C-groot-akkoord; het klinkt alleen net iets anders. Omkeringen zijn belangrijk omdat je hand er zo weinig mogelijk door hoeft te verplaatsen tussen akkoorden. Oefen elke drieklank uit de tabel in alle drie de liggingen, omhoog en weer terug: C–E–G, E–G–C, G–C–E en dan de volgende C–E–G.

Akkoordenschema's

Akkoorden krijgen vaak een Romeins cijfer voor hun plek in de toonsoort, zodat je hetzelfde schema in elke toonsoort kunt spelen. In C groot: I = C, ii = Dm, iii = Em, IV = F, V = G en vi = Am (hoofdletters voor grote akkoorden, kleine letters voor kleine).

I–V–vi–IV

Het werkpaard van de popmuziek. In C is het C – G – Am – F. Met slim gekozen omkeringen hoeft je rechterhand bijna niet te bewegen:

  • C: C4–E4–G4 (grondligging)
  • G: B3–D4–G4 (eerste omkering)
  • Am: C4–E4–A4 (eerste omkering)
  • F: C4–F4–A4 (tweede omkering)

Houd elk akkoord vier tellen aan terwijl je linkerhand de grondtoon speelt: C3, G2, A2, F2. Onze eigen ballade Nachtlicht draait helemaal op dit rondje; laad het nummer en kijk naar de linkerhand. Pachelbels Canon in D gebruikt een langer familielid: D – A – Bm – F♯m – G – D – G – A, oftewel I–V–vi–iii–IV–I–IV–V.

ii–V–I

De ruggengraat van jazz, en in klassieke muziek de vertrouwde manier om thuis te komen. In C: Dm – G – C. Vloeiend gespeeld: D4–F4–A4, dan D4–G4–B4 (G in tweede omkering), dan C4–E4–G4. Jazzmuzikanten voegen meestal aan elk akkoord een septiem toe (Dm7 – G7 – Cmaj7), maar de gewone drieklanken laten de trek naar C al goed horen.

De twaalfmaten-blues

Twaalf maten met alleen I, IV en V. In C, één akkoord per maat:

CCCC
FFCC
GFCG

Voor de typische bluesklank voeg je aan elk akkoord een kleine septiem toe: C7 (C–E–G–Bes), F7 (F–A–C–Es) en G7 (G–B–D–F). De G in de laatste maat leidt terug naar het begin voor de volgende ronde.

Begeleidingspatronen voor de linkerhand

Kent je linkerhand de akkoorden, dan maak je er een begeleiding van. Probeer elk patroon op C – G – Am – F, met vier tellen per maat:

  1. Blokakkoorden: de hele drieklank op tel één, de hele maat aangehouden. Het makkelijkste patroon, en handig om de akkoordwisselingen te controleren.
  2. Grondtoon en kwint: alleen de grondtoon en de kwint (C–G, G–D, A–E, F–C). Een open, volle klank die ruimte laat voor de melodie.
  3. Bas en akkoord: de grondtoon laag op tel één, de rest van het akkoord op de andere tellen. In 3/4 wordt dit het walspatroon: hoem-pa-pa. De Gymnopédie gebruikt een zachte variant: een lage basnoot op tel één en een akkoord op tel twee, aangehouden tot en met tel drie.
  4. Gebroken akkoord: het akkoord noot voor noot in achtste noten, bijvoorbeeld grondtoon, kwint, octaaf, terts, omhoog en weer omlaag, zoals in de linkerhand van Nachtlicht.
  5. Alberti-bas: laagste, hoogste, middelste, hoogste (C–G–E–G), het kabbelende patroon uit veel sonates van Mozart en zijn tijdgenoten.

Bachs Prelude in C is één lange studie in gebroken akkoorden: elke maat is één akkoord, noot voor noot uitgespreid. Laad het stuk, zet het langzamer met de knop − en probeer per maat het akkoord te benoemen. Het eerste is C groot, C–E–G.

Akkoorden oefenen op pianoinbrowser.com

  • Kijk naar de oplichtende toetsen. Elke toets die je speelt licht op, en de namen van de noten die je vasthoudt verschijnen op het scherm, bijvoorbeeld 'C4 E4 G4'. Zo controleer je een akkoord voordat je op je oren vertrouwt. Zwarte toetsen staan er altijd als kruis, in internationale schrijfwijze: Es verschijnt als D♯.
  • Akkoordvormen op je computertoetsenbord. In het standaardoctaaf op een QWERTY-toetsenbord geeft de bovenste letterrij duidelijke vormen: Q E T = C groot, W R Y = D klein, E T U = E klein, R Y I = F groot, T U O = G groot en Y I P = A klein. Voor C klein vervang je E door 3; voor D groot R door 5. Niet elk computertoetsenbord registreert elke combinatie van drie toetsen tegelijk. Valt er een noot weg, probeer dan een ander toetsenbord of een MIDI-keyboard.
  • Gebruik de sustain. Houd de spatiebalk ingedrukt of zet Sustain vast in de werkbalk, zodat een gebroken akkoord als geheel blijft klinken. Laat los en druk opnieuw bij elke akkoordwisseling, anders lopen de samenklanken in elkaar over.
  • Blijf in de maat. Zet de metronoom aan op een laag tempo, bijvoorbeeld 60 BPM, en wissel precies op tel één van akkoord. Op tijd wisselen is belangrijker dan snel spelen.
  • Speel mee. Laad Nachtlicht, zet het langzamer en speel C – G – Am – F met je rechterhand mee, in de omkeringen van hierboven.

Wil je de basis nog eens doornemen? Lees Eerste stappen op de piano en Noten lezen, of kies een stuk uit de nummers.

Laatst bijgewerkt op 13 november 2026.